เรื่องราวของประเพณีบุญบั้งไฟ

มกราคม 20, 2020 by Tagged with:
Posted in: ประเพณี

ประเพณีนี้เป็นประเพณีของภาคอีสานของไทยรวมไปถึงลาว

เหมือนกับมีเรื่องเล่าเป็นนิทานพื้นบ้านของคนอีสานเรื่องพระยาคันคากเรื่องผาแดงนางไอ่ ซึ่งในนิทานพื้นบ้านดังกล่าวได้กล่าวถึง  การที่ชาวบ้านได้จัดงานบุญบั้งไฟขึ้นเพื่อเป็นการบูชาพระยาแถนหรือเทพวัสสกาลเทพบุตร ซึ่งชาวบ้านนั้นมีความเชื่อว่า พระยาแถนมีหน้าที่คอยดูแลให้ฝนนั้นตกถูกต้องตามฤดูกาลเป็นความเชื่อและความชื่นชอบไฟเป็นอย่างมากหากหมู่บ้านใดนั้นไม่จัดตั้งงานบุญบั้งไฟบูชาฝนนั้นก็จะไม่ตกตามฤดูกาลและอาจจะทำให้เกิดภัยพิบัติกับหมู่บ้านนั้นได้ บุญบั้งไฟเป็นประเพณีที่ทำกันเดือนหกหรือว่าเดือนพฤษภาคมของทุกปีความเชื่อของชาวบ้านเชื่อว่ามนุษย์  โลกเทวดา และโลกมนุษย์

เพราะว่ามนุษย์นั้นอยู่ใต้อิทธิพลของเทวดา การรำผีฝ้าเป็นตัวอย่างแสดงออกทางด้านการนับถือเทวดา และเรียกเทวดาว่า แถน เมื่อถือว่ามีแถนก็ถือว่า ฝน ฟ้า ลม เป็นอิทธิพลของแถน หากทำให้แถนโปรดปราน มนุษย์ก็จะมีความสุขดังนั้นจึงมีพิธีบูชาแถน การจุดบั้งไฟก็อาจเป็นอีกวิธีหนึ่งที่แสดงความเคารพหรือว่าส่งสัญญาณว่าเรานั้นเป็นความภัคดี ทำให้ชาวอีสานจำนวนมากเชื่อว่าการจุดบั้งไฟเป็นการขอฝนจากพญาแถน

จึงเป็นเรื่องเล่าขนานมาจนถึงทุกวันนี้แต่ความเชื่อนี้ยังไม่พบแน่นอน นอกจากนี้ในวรรณกรรมอีสานยังมีความเชื่ออย่างหนึ่งคือ เรื่องพญาคันคาก หรือว่าคางคก พญาคางคกได้รบกับพญาแถนแล้วชนะทำให้พญาแถนนั้นบันดาลฝนลงมาตกยังโลกมนุษย์ ซึ่งคำว่าบั้งไฟ ในภาษาถิ่นอีสานมักจะสับสนกับคำว่า  บ้องไฟ แต่ที่ถูกนั้นเรียกว่าบั้งไฟ ดังที่ เจริญชัย ดงไพโรจน์ ได้อธิบายความแตกต่างของคำทั้งสองไว้ว่า

บั้ง หมายถึง สิ่งที่เป็นกระบอก เช่น บั้งทิง ที่สำหรับใส่น้ำดื่ม หรือว่ากระบอกข้าวหลาม แบบนี้เป็นต้น ในทางศาสนาพุทธนั้นบุญบั้งไฟนั้นจะฉลองและบูชาในวันวิสาขบูชา กลางเดือนหก มีการทำดอกไม้ไฟแบบต่างๆทั้งไฟน้ำมัน ไฟธูปเทียนและดินประสิว

ส่วนประกอบของบั้งไฟ  

  1.  เลาบั้งไฟ  เลาบั้งไฟคือส่วนประกอบที่ทำหน้าที่บรรจุดินปืน มีลักษณธเป็นรูปทรงกระบอกกลมยาว มีความยาวประมาณ 1.5 -7 เมตร ทำด้วยลำไม้ไผ่
  2.  หางบั้งไฟ  หางบั้งไฟนั้นเป็นส่วนสำคัญเพราะเป็นคอยบังคับทิศทางบั้งไฟให้ยิงขึ้นไปในทิศทางตรงและสูงซึ่งต่อมานั้นหางนั้นได้พัฒนาเป็นหางเหล็กและ หางท่อนไม้ติดกันหางท่อนเหล็กมีลักษณะเป็นท่อนกลม  
  3. ลูกบั้งไฟ  เป็นลำไม้ไผ่ที่นำมาประกอบเป็นเลาบั้งไฟโดยมัดรอบลำบั้งไฟลำหนึ่งจะประกอบด้วยลูกบั้งไฟประมาณ 8-15 ลูก ขึ้นอยู่กับขนาดของบั้งไฟ  เดิมลูกบั้งไฟนั้นมีชื่อเรียกตามขนาดและตามลำดับขนาดใหญ่เล็กก็ได้แก่ ลูกโอ้ ลูกกลาง ลูกนาง และลูกก้อย ลูกบั้งไฟช่วยให้รูปของบั้งไฟ กลมเรียวสวยงาม นอกจากนี้ลูกบั้งไฟยังเป็นผิวไม่เรียบสวยเรายังเอามาตกแต่งลวดลายติดกระดาษให้สวยงามได้